Rosyjski a polski: fałszywi przyjaciele tłumacza i inne pułapki
Polski i rosyjski brzmią na tyle podobnie, że łatwo uwierzyć, że wszystko się rozumie. Właśnie to podobieństwo jest największą pułapką: te same słowa często znaczą coś zupełnie innego.
Kto zna polski, ten w tekście rosyjskim od razu wyłapie sporo znajomych słów. To ułatwia naukę, ale w tłumaczeniu bywa zdradliwe. Wyrazy, które wyglądają tak samo, potrafią mieć zupełnie inne znaczenie, a jeden błąd może zmienić sens umowy, pisma czy instrukcji.
Fałszywi przyjaciele, czyli słowa, które kłamią
Językoznawcy nazywają je fałszywymi przyjaciółmi tłumacza. Kilka klasycznych przykładów:
- неделя to po rosyjsku tydzień, a nie niedziela (niedziela to воскресенье),
- склеп oznacza grobowiec lub kryptę, a sklep to магазин,
- дворец to pałac, a nie dworzec (dworzec to вокзал),
- урод to człowiek brzydki, choć polska „uroda” kojarzy się odwrotnie,
- вонь to smród, a polska „woń” jest zwykle przyjemna,
- живот to brzuch, a nie żywot,
- позор to hańba, a nie pozór.
W rozmowie takie pomyłki bywają zabawne. W dokumencie firmowym albo urzędowym mogą kosztować sporo nerwów.
Nazwiska i transliteracja
Drugą pułapką jest zapis nazw własnych. Cyrylicę można przepisać na alfabet łaciński na kilka sposobów: według polskiej transkrypcji, normy ISO albo systemu stosowanego w paszportach. To samo nazwisko może więc wyglądać inaczej w paszporcie, w akcie urodzenia i w umowie. W tłumaczeniu przysięgłym tłumacz zwykle podaje zapis zgodny z dokumentem tożsamości, a w razie wątpliwości dodaje wersję z oryginału. Dzięki temu urząd nie ma wątpliwości, że chodzi o tę samą osobę.
Gramatyka, która tylko udaje podobną
Rosyjski i polski mają przypadki, aspekt czasownika i swobodny szyk zdania, ale szczegóły się różnią. Rosyjski w czasie teraźniejszym zwykle pomija czasownik „być”, inaczej stosuje rząd czasowników, a niektóre konstrukcje mają w polskim zupełnie inny odpowiednik. Dosłowny przekład brzmi wtedy sztucznie albo wprowadza w błąd.
Terminologia branżowa
W tekstach prawniczych i technicznych podobieństwo słów jest szczególnie zdradliwe. Nazwy instytucji, form prawnych spółek czy rodzajów dokumentów rzadko mają dokładne odpowiedniki. Dobry tłumacz polsko rosyjski nie szuka najbardziej podobnego słowa, tylko takiego, które w danym kraju oznacza to samo.
Jak uniknąć wpadki
- Nie zakładaj, że podobne słowo znaczy to samo. Sprawdzaj w słowniku, zwłaszcza w tekstach oficjalnych.
- Pilnuj jednolitego zapisu nazwisk i nazw firm w całym dokumencie.
- Teksty prawne, umowy i dokumenty urzędowe zlecaj tłumaczowi, który zna oba systemy prawne.
- Przy tłumaczeniu maszynowym zawsze zrób korektę z udziałem osoby znającej oba języki.
Podobieństwo języków to duży atut, ale tylko wtedy, gdy wie się, gdzie się kończy.