Inflacja a oszczędności: jak policzyć realny zwrot i sprawdzić, czy pieniądze naprawdę rosną
Lokata na 5% brzmi dobrze, ale to nominalny zwrot. Realny zysk zależy od inflacji, a jego policzenie zajmuje dwie minuty i pozwala ocenić, czy Twoje oszczędności faktycznie zyskują na wartości.
Koniec roku to dobry moment, żeby zajrzeć na konto oszczędnościowe i zapytać, ile tak naprawdę zarobiły Twoje pieniądze. Odpowiedź rzadko jest tak prosta, jak sugeruje oprocentowanie w banku. Żeby ją poznać, trzeba odróżnić zwrot nominalny od realnego i wiedzieć, jak działa inflacja.
Nominalny zwrot a realny zwrot
Zwrot nominalny to liczba, którą widzisz w umowie lub na wyciągu: ile złotych przybyło na koncie w ciągu roku. Zwrot realny mówi, o ile wzrosła siła nabywcza Twoich pieniędzy, czyli ile chleba, prądu czy biletu do kina możesz kupić za nie po roku w porównaniu z dniem dzisiejszym.
Różnicę wyznacza inflacja, czyli ogólny wzrost cen towarów i usług. Jeśli dostajesz 5% rocznie, a ceny rosną o 4%, to Twoje pieniądze nie stoją w miejscu, ale zyskują tylko nieznacznie. Jeśli inflacja jest wyższa od oprocentowania, realnie tracisz, mimo że saldo na koncie rośnie.
Jak liczy się realny zwrot krok po kroku
Najprostsza metoda wygląda tak:
- Sprawdź oprocentowanie nominalne w skali roku, po uwzględnieniu kapitalizacji odsetek.
- Sprawdź inflację z tego samego okresu. Dane publikuje Główny Urząd Statystyczny.
- Podziel współczynnik wzrostu z oprocentowania przez współczynnik inflacji i odejmij jedność.
Wzór wygląda więc tak: realny zwrot = (1 + nominalne oprocentowanie) / (1 + inflacja) − 1. Dla oprocentowania 5% i inflacji 4% wynik to (1,05 / 1,04) − 1, czyli około 0,96%. W przybliżeniu wystarczy odjąć oba procenty, ale przy wyższej inflacji wzór dokładniejszy daje lepszy obraz.
Przykład na 10 000 zł: po roku na koncie jest 10 500 zł. Przy inflacji 4% te same 10 500 zł kupi tyle, ile 10 096 zł kupowało na początku. Realny przyrost wynosi więc około 96 zł, a nie 500 zł.
Procent składany a inflacja po kilku latach
Procent składany działa na korzyść oszczędzającego, ale działa też na inflację, bo ona również się kumuluje. Przy 10 000 zł, oprocentowaniu 5% rocznie i kapitalizacji rocznej po 10 latach na koncie będzie około 16 289 zł. Jeśli inflacja utrzymuje się na poziomie 4% rocznie, te pieniądze mają siłę nabywczą około 11 000 zł z początku okresu.
Poniższa tabela pokazuje, jak zmienia się realny zwrot przy tej samej inflacji wynoszącej 4% rocznie:
| Oprocentowanie nominalne | Przybliżony realny zwrot rocznie |
|---|---|
| 2% | ok. −1,9% |
| 5% | ok. 1,0% |
| 7% | ok. 2,9% |
Widać, że nawet niewielkie różnice w oprocentowaniu przekładają się na realny wynik. Lokata na 2% przy inflacji 4% oznacza stopniową utratę wartości, mimo że saldo rośnie.
Podatek od odsetek zjada jeszcze więcej
Od odsetek z lokat i większości zysków z oszczędzania w Polsce płaci się podatek dochodowy w wysokości 19%. Podatek nalicza się jednak od zysku nominalnego, nie realnego. Jeśli w ciągu roku zarobisz 500 zł odsetek, od tej kwoty odprowadzisz 95 zł, a realny zysk po inflacji może być jeszcze mniejszy.
To ważne przy porównywaniu ofert. Lokata z wyższym oprocentowaniem brutto nie zawsze daje lepszy wynik netto, zwłaszcza gdy odsetki są kapitalizowane w krótkich okresach albo gdy bank pobiera opłaty za prowadzenie rachunku. Zawsze warto przeliczyć oprocentowanie netto i porównać je z inflacją.
Jak sprawdzić swoje oszczędności przed nowym rokiem
- Zapisz saldo oszczędności z początku roku i z końca listopada, aby mieć punkt odniesienia.
- Odejmij od przyrostu wszystkie opłaty i podatki, które zapłaciłeś od odsetek.
- Sprawdź średnią inflację z ostatnich dwunastu miesięcy w danych GUS.
- Policz realny zwrot według wzoru z tego artykułu.
- Jeśli wynik jest ujemny, rozważ przeniesienie części środków na instrumenty o wyższym oprocentowaniu, ale pamiętaj o ich ryzyku i płynności.
Taki rachunek nie wymaga arkusza kalkulacyjnego, a daje jasny obraz tego, czy oszczędzanie w danej formie ma sens dla Ciebie.
Czego prosty rachunek nie uwzględnia
Model z jednym oprocentowaniem i jedną inflacją jest uproszczeniem. Rzeczywista inflacja różni się w zależności od koszyka wydatków: ktoś, kto wydaje dużo na energię i żywność, odczuje ją inaczej niż ktoś, kto większość budżetu przeznacza na usługi. Oprocentowanie może się zmieniać w trakcie okresu, a jego wysokość zależy od warunków konkretnej oferty.
Różne są też inne rodzaje oszczędności. Gotówka w skarpecie nie ma odsetek, więc jej realny zwrot równa się ujemnej inflacji. Inwestycje w akcje lub fundusze mogą dać wyższy wynik w długim okresie, ale wiążą się z wahaniami wartości, których prosty wzór nie pokazuje. Ten przelicznik jest narzędziem do porównań, a nie prognozą.
Najczęstsze pytania
Czy realny zwrot może być ujemny nawet przy dodatnich odsetkach?
Tak. Jeśli oprocentowanie nominalne jest niższe od inflacji, siła nabywcza oszczędności maleje, mimo że na koncie przybywa złotych. Przykładem jest lokata na 2% przy inflacji 4%.
Którą inflację brać do obliczeń?
Najwygodniej przyjąć średnią inflację roczną z danego okresu, publikowaną przez GUS. Do długoterminowych planów można użyć założenia o inflacji w przyszłości, ale wtedy wynik jest szacunkiem, a nie pewnym wynikiem.
Czy ten rachunek wystarczy do wyboru oszczędności?
Nie w pełni. Pokazuje tylko, jak oprocentowanie radzi sobie z inflacją. Przy wyborze trzeba jeszcze uwzględnić podatki, opłaty, dostępność środków i poziom ryzyka, który jesteś w stanie zaakceptować.