Edukator
Podczas pożaru jednym z największych zagrożeń dla osób przebywających w budynku nie jest wyłącznie wysoka temperatura czy bezpośredni kontakt z ogniem. Istotnym problemem jest również dym, który może szybko rozprzestrzeniać się po obiekcie, ograniczać widoczność i utrudniać bezpieczne opuszczenie budynku. Z tego względu w odpowiednio zaprojektowanych obiektach stosuje się systemy oddymiania, których zadaniem jest ograniczenie rozprzestrzeniania się dymu i ułatwienie prowadzenia ewakuacji.
Właściwie przygotowany projekt instalacji oddymiania powinien uwzględniać charakterystykę budynku, sposób jego użytkowania, układ dróg ewakuacyjnych oraz przewidywane zachowanie dymu podczas pożaru. Jest to zagadnienie łączące wiedzę z zakresu ochrony przeciwpożarowej, wentylacji, fizyki budowli i inżynierii bezpieczeństwa.
Czym jest oddymianie?
Oddymianie to proces mający na celu kontrolowanie przemieszczania się dymu i gorących gazów powstających podczas pożaru. W zależności od zastosowanego rozwiązania może polegać między innymi na usuwaniu dymu z określonej przestrzeni lub ograniczaniu jego przedostawania się do innych części budynku.
System oddymiania może wykorzystywać zjawiska naturalne albo urządzenia mechaniczne. Wybór konkretnego rozwiązania zależy od parametrów obiektu oraz przyjętej koncepcji ochrony przeciwpożarowej.
W praktyce system może obejmować między innymi:
- klapy i otwory oddymiające,
- wentylatory oddymiające,
- przewody oddymiające,
- urządzenia sterujące,
- elementy doprowadzające powietrze kompensacyjne,
- czujniki i urządzenia współpracujące z systemami bezpieczeństwa,
- źródła zasilania.
Poszczególne elementy muszą tworzyć spójny układ, który będzie działał zgodnie z przyjętym scenariuszem pożarowym.
Dlaczego dym jest tak niebezpieczny?
Dym powstający podczas pożaru jest mieszaniną gazów, cząstek stałych i produktów spalania. Jego skład zależy między innymi od rodzaju palących się materiałów oraz warunków, w których przebiega pożar.
Z punktu widzenia ewakuacji szczególne znaczenie mają trzy zjawiska.
Ograniczenie widoczności może utrudnić znalezienie wyjścia oraz orientację na drodze ewakuacyjnej. Osoby przebywające w budynku mogą mieć problem z rozpoznaniem kierunku przemieszczania się.
Rozprzestrzenianie się gorących gazów może powodować wzrost temperatury w kolejnych przestrzeniach budynku.
Obecność toksycznych produktów spalania może dodatkowo zwiększać zagrożenie dla osób znajdujących się w strefie objętej zadymieniem.
Z tego względu kontrolowanie przemieszczania się dymu jest jednym z istotnych elementów projektowania bezpieczeństwa pożarowego.
Rodzaje systemów oddymiania
Rozwiązania stosowane do usuwania dymu można ogólnie podzielić na systemy naturalne i mechaniczne.
Oddymianie naturalne
Systemy naturalne wykorzystują przede wszystkim zjawiska fizyczne związane z różnicą temperatur i gęstości powietrza. Ciepłe gazy powstające podczas pożaru przemieszczają się ku górze, dlatego odpowiednio rozmieszczone otwory mogą umożliwiać ich odprowadzanie.
W takich rozwiązaniach wykorzystywane są między innymi klapy dymowe, okna oddymiające czy inne odpowiednio zaprojektowane otwory.
Oddymianie mechaniczne
W systemach mechanicznych wykorzystuje się urządzenia wymuszające przepływ powietrza i odprowadzanie dymu. Jednym z podstawowych elementów takiej instalacji są wentylatory oddymiające współpracujące z odpowiednio zaprojektowaną siecią przewodów.
Rozwiązania mechaniczne mogą być stosowane w obiektach, w których system naturalny nie zapewnia wymaganej funkcjonalności lub gdy charakterystyka budynku wymaga bardziej kontrolowanego przepływu powietrza.
Projektowanie instalacji oddymiania – co należy przeanalizować?
Projektowanie systemu oddymiania nie powinno ograniczać się do wskazania miejsc montażu urządzeń. Punktem wyjścia jest analiza budynku i warunków, w jakich system będzie funkcjonował.
Projektant powinien uwzględnić między innymi:
- geometrię budynku,
- wysokość i powierzchnię poszczególnych przestrzeni,
- układ komunikacyjny,
- drogi ewakuacyjne,
- podział na strefy pożarowe,
- sposób użytkowania obiektu,
- potencjalne źródła pożaru,
- sposób doprowadzania powietrza,
- współpracę z innymi instalacjami.
Na tej podstawie można określić, jakie rozwiązanie będzie odpowiednie dla konkretnego obiektu.
Znaczenie obliczeń i analizy przepływu dymu
W projektowaniu systemów oddymiania istotną rolę odgrywają obliczenia dotyczące przepływu powietrza i dymu. Ich celem jest określenie, czy przyjęte rozwiązanie zapewni odpowiednie warunki w przestrzeni chronionej.
Analizowane mogą być między innymi:
- ilość usuwanego dymu,
- wydajność wentylatorów,
- przekroje przewodów,
- opory przepływu,
- dopływ powietrza kompensacyjnego,
- rozmieszczenie punktów oddymiania.
W bardziej złożonych obiektach analiza może wymagać zastosowania zaawansowanych metod obliczeniowych, w tym modelowania komputerowego przepływu dymu.
Takie podejście pozwala lepiej ocenić zachowanie systemu w określonym scenariuszu pożarowym.
Znaczenie lokalnych warunków inwestycji
W przypadku inwestycji realizowanych w Olsztynie istotne znaczenie ma odpowiednie dopasowanie systemu do charakterystyki konkretnego obiektu. Projekty instalacji oddymiania Olsztyn powinny uwzględniać między innymi przeznaczenie budynku, jego konstrukcję, liczbę kondygnacji, układ dróg ewakuacyjnych oraz zastosowane wcześniej instalacje.
Indywidualne podejście pozwala określić, czy w danym przypadku odpowiednie będzie oddymianie naturalne, mechaniczne czy rozwiązanie łączące różne sposoby kontroli dymu. W przypadku modernizacji dodatkowym wyzwaniem jest dostosowanie projektowanego systemu do istniejącej infrastruktury oraz zaplanowanie przebiegu nowych instalacji.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- przeznaczenie budynku,
- jego konstrukcja,
- liczba kondygnacji,
- układ dróg ewakuacyjnych,
- zastosowane wcześniej instalacje,
- charakterystyka poszczególnych pomieszczeń.
W przypadku modernizacji dodatkowym wyzwaniem jest dostosowanie projektowanego systemu do istniejącej infrastruktury. Konieczne może być przeanalizowanie możliwości prowadzenia przewodów, rozmieszczenia urządzeń oraz sposobu integracji nowej instalacji z pozostałymi systemami bezpieczeństwa.
Oddymianie a drogi ewakuacyjne
Jednym z najważniejszych zastosowań systemów oddymiania jest ochrona przestrzeni wykorzystywanych podczas ewakuacji. Zadaniem systemu jest ograniczenie zadymienia w taki sposób, aby warunki panujące na określonych drogach ewakuacyjnych pozostawały odpowiednie dla przyjętego scenariusza bezpieczeństwa.
Szczególne znaczenie mogą mieć:
- klatki schodowe,
- korytarze,
- przedsionki,
- garaże,
- atria,
- wysokie hale,
- inne przestrzenie o dużej kubaturze.
Właśnie dlatego lokalizacja urządzeń oddymiających powinna wynikać z analizy całego układu budynku, a nie wyłącznie z dostępności miejsca na montaż.
Współpraca z innymi systemami bezpieczeństwa
Instalacja oddymiania może być elementem większego systemu zabezpieczeń przeciwpożarowych. Jej prawidłowe działanie może wymagać współpracy z innymi urządzeniami i instalacjami.
W zależności od przyjętych rozwiązań analizuje się między innymi współpracę z:
- systemem sygnalizacji pożarowej,
- systemami sterowania urządzeniami przeciwpożarowymi,
- instalacją wentylacji,
- systemami kontroli dostępu,
- urządzeniami zasilania awaryjnego.
Istotne jest określenie kolejności działania poszczególnych urządzeń. W sytuacji pożaru system powinien realizować wcześniej określony scenariusz, a poszczególne elementy instalacji powinny reagować w sposób skoordynowany.
Projekt a wykonanie instalacji
Dokumentacja projektowa jest podstawą do wykonania instalacji, dlatego powinna jednoznacznie przedstawiać przyjęte rozwiązania.
W zależności od rodzaju inwestycji dokumentacja może zawierać między innymi:
- rzuty z rozmieszczeniem urządzeń,
- schematy instalacji,
- przebieg przewodów i kanałów,
- zestawienia urządzeń,
- założenia dotyczące sterowania,
- obliczenia projektowe,
- opis techniczny.
Dobrze przygotowana dokumentacja ułatwia późniejszą realizację instalacji oraz koordynację prac z innymi branżami.
Nowoczesne podejście do projektowania oddymiania
Współczesne projektowanie systemów oddymiania coraz częściej wykorzystuje narzędzia komputerowe pozwalające analizować zachowanie dymu w przestrzeni budynku. Szczególne znaczenie ma to w przypadku dużych i nietypowych obiektów, w których klasyczne uproszczenia mogą nie odzwierciedlać wszystkich warunków występujących podczas pożaru.
Modelowanie może pozwolić na przeanalizowanie różnych wariantów rozmieszczenia urządzeń i określenie wpływu przyjętych parametrów na przepływ dymu.
Nie zastępuje ono jednak prawidłowej analizy projektowej. Narzędzia obliczeniowe są elementem procesu, który powinien obejmować również ocenę architektury, konstrukcji, przeznaczenia obiektu i przyjętego scenariusza pożarowego.
Podsumowanie
Systemy oddymiania pełnią istotną funkcję w ochronie przeciwpożarowej budynków. Ich zadaniem jest kontrolowanie przemieszczania się dymu i gorących gazów oraz wspieranie rozwiązań związanych z bezpieczną ewakuacją.
Prawidłowy projekt wymaga połączenia wiedzy z zakresu ochrony przeciwpożarowej, wentylacji, fizyki przepływów oraz charakterystyki konkretnego obiektu. Odpowiednio przeprowadzona analiza pozwala dobrać rodzaj systemu, określić rozmieszczenie urządzeń i zaplanować sposób ich współpracy z pozostałymi instalacjami.
W przypadku inwestycji w Olsztynie, podobnie jak w innych lokalizacjach, kluczowe znaczenie ma indywidualne podejście do obiektu. To właśnie analiza jego konstrukcji, przeznaczenia i warunków ewakuacji powinna stanowić podstawę doboru odpowiedniego rozwiązania oddymiającego.
Ekspert
